اختلال شخصیت بدبین یا پارانوئید

اختلال شخصیت بدبین یا پارانوئید | انواع پارانويا، علائم و نوع درمان آن

در این مطلب با انواع اختلال شخصیت پارانوئید همراه با چگونگی درمان آن آشنا می شوید
مهم تريـن ويژگی اختلال شخصیت بدبین یا پارانوید عبارت است از سوءظن و بی اعتمادی به ديگران مبتلايان چنين می پندارند که ديگران آنان را مورد آزار، بهره کشی يا فريب قرار می دهند، در حالی که واقعيت چنين نيست.

اين افراد بدون هيچ دليلی، يا بر اساس شواهد ناچيز و بی اهميت، دچار اين شک هستند که ديگران بـر ضد آنان توطئـه می کننـد. درباره وفاداری همسر، بستگان و دوستان خويش هميشه تـرديـد دارند و اعمال آنان را به دقت مورد ريزبينی قرار می دهند تا شواهدی حاکی از نيات خصمانه آنان بيابند. حتی تشويق و تعريف، اغلب مورد سوءتعبيـر قـرار می گيـرد.
  
اين افراد به صورت بيمار گونه، حسود هستند. اغلب بدون اينکه شواهدی موجود باشد، مظنون به خيانت همسرشان هستند. از آنجا که قادر به اعتماد کردن به ديگران نيستند، نياز شديد به خودکفايی و استقلال دارند.

 عوامل  ابتلا به اختلال شخصیتی پارانوئید 

عوامل ارثی را در ايـن اختلال دخيل دانسته اند، اما به نظـر می رسد نقش محيط اوليه پرورش کودک نيز بسيار مهم است. محيط خانوادگی سرد، انزواجو، بی اعتمادی و سوءظن، موقعيت های برانگيزنده حسادت و کاهنده احترام به نفس، بدرفتاری از سوی والدين و رفتار و گفتار طعنه آميز و دارای معانی دوگانه از سوی آنان همه در ايجاد شخصيت پارانوئيد نقش دارند.

 اين اختلال در 5/. تا 2/5 درصد کل جمعيت گزارش شده است.

بعضی از این افراد حتی همسر 60 ساله خودشان را هم به داشتن ارتباط با باغبان و پستچی و خدمتکار متهم می کنند. وقتی با ناباوری دیگران روبرو می شوند مسئله را پیش خودشان نگه می دارند و با دیگران در میان نمی گذارند. در حالی که رفتار و واکنشهای شان کاملاً تغییر می کند و تلخی و کنایه گوئی تحمل ناپذیری را سبب می شود

 

عموما می بینیم که حتی اتفاقات پیش پا افتاده ای چون جریمه یا پیچیدن کسی در هنگام رانندگی جلوی آنها یا اعتراض کوچک همسایه به عنوان علامت کاملاً موجهی بر دشمنی و خیانت و غیره تعبیر می شود. این نوع شخصیت در افرادی که دیگران را به بهانه های مختلف به دادگاه می کشانند، آنها که تبعیضات نژادی قائل می شوند یا بین کسانی که انتقام های وحشتناک می گیرند بسیار دیده می شود.

علائم اخلاقی شخصیت پارانوئید

1. یکی از خصائص انسانی که ما به کرات دیگران را به آن تشویق می کنیم بخشش و گذشت است. که در این افراد مطلقاً بخشودن و فراموش کردن وجود ندارد.
2. تعبیرهای غلط نسبت به گفتار و رفتار دیگران 

مثال: دستگاه تهویه منزل خراب شده آقایی برای تعمیر آمده، در مقابل سوال میزان هزینه، جواب داده " برای معاینه و تشخیص پنجاه هزار ریال و تا معاینه نکنم نمی تونم بگم خرجش چقدر می شود." این یک گفتگوی ساده و منطقی است ولی در مورد این افراد مسئله به این سادگی حل نخواهد شد زیرا حتی اگر این شخص پول هم نگیرد و دستگاه تهویه را درست کند بلافاصله یک دلیل احساسی به او نسبت داده می شود، اگر بگوید فلان قطعه سوخته باید تهیه کنم و باید روز دیگری بیاورم و وصل کنم، جای شک جدیدی را باز خواهد کرد ....

3. گرفتاری در رابطه با محل کار: اغلب با کارفرما گرفتاری دارند. از آنجایی که ایجاد ارتباط انسانی در این افراد دچار گرفتاری است با همکارانشان صمیمی نیستند و نهایتاً هر چند کیفیت کار آنها خوب باشد نتیجه چشم گیری نخواهد داشت. اگر کارفرما هستند به علت فقدان محبت و دلسوزی و تعبیرهای ناگوار از رفتار زیر دستان با آنها هم مشکلاتی خواهند داشت.

4. از نظر عاطفی این افراد اغلب در تنهایی عاطفی به سر می برند. همیشه دیواری از ملاحظه بین این افراد و دیگران وجود دارد، با والدین، فرزندان، با همسر و دوستانشان. با هیچ کس از صمیم قلب ارتباط عشقی و عاطفی پیدا نمی کنند. راز خودشان را با دیگری در میان نمی گذارند.

5. بدلیل تهمت های ناروا به همسر و فرزندانشان یا برچسب های خیانت و نادرستی به نزدیکان، درگیری های خانوادگی دارند.

6. شایعاً در گیر شکایات دادگاهی هستند، چه این که از دیگران شکایت کرده باشند یا به خاطر انتقام جویی های ناروا از آنها شکایت شده باشد.

10 تا 30 درصد بیماران بستری در بیمارستان های روانی و 2 تا 10 درصد مراجعین به درمانگاههای روانی به این بیماری مبتلا هستند.

سن شروع بیماری آغاز بزرگسالی است (حدود 18سالگی)

پس به طور خلاصه این ها انتظار دارند که مورد تجاوز و تهدید قرار بگیرند، وفاداری و صداقت نزدیکانشان را مورد سوال قرار می دهند، رازشان را به کسی بازگو نمی کنند. در گفتگوهای معمولی توهین های پنهانی می بینند. خلاف های دیگران را فراموش نمی کنند و نمی بخشند. در مقابل مسائل قابل اغماض خشم بسیار نشان می دهند و تهدید به تلافی می کنند.

انواع پارانويا

 «پارانويا» اصطلاحی است که توسط متخصصان سلامت روان برای توصيف سوء ظن (يا عدم اعتماد) به کار برده شده است که در مکالمه های روزمره و اغلب در مواقع عصبانيت، به طور ناشايستی استفاده می شود. سوءظن ساده، «پارانويا» نيست. «پارانويا» می تواند خفيف باشد و شخصی که تحت تأثير آن قرار گرفته، ممکن است عملکرد به نسبت خوبی در جامعه داشته باشد، هم چنين می تواند شديد باشد و فرد را درمانده سازد. 

1. اختلال شخصيت پارانوئيد

«فرهاد» در يک اداره بزرگ مشغول به کار است. هنگامی که ديگر همکاران، ترفيع دريافت می کنند، او احساس می کند رئيس، برنامه ای برای او دارد و هيچ گاه ارزشی برايش قائل نيست. او اطمينان دارد که همکارانش مهارت های او را دست کم می گيرند. هنگامی که ديگران مشغول صرف چای هستند، به آنان خيره می شود چرا که فکر می کند آنان وقت شان را صرف صحبت کردن درباره او می کنند.

 

اگر ببيند گروهی از افراد در حال خنديدن هستند، تصور می کند او را مسخره می کنند و بيش تر وقتش را به فکر کردن درباره بدرفتاری هايی که به او کرده اند، صرف مي کند. اين عمل، او را رنج می دهد، رئيس به او می گويد که يا بايد خودش را اصلاح کند و يا در سمت پايين تری ايفای نقش نمايد. اين موضوع، سوءظن «فرهاد» را به طور کامل تقويت کرده است. او در مدت کمتر از هفت سال، شش بار شغلش را عوض کرده است. فرهاد «اختلال شخصيت پارانوئيد» دارد.

درمان اختصاصـی اختلال «شخصيت پارانوئيد» عبارت است از: روان درمانـی اما ويـژگی های شخصيتی ايـن بيماران مانع عمده ای در ايجاد رابطه درمانی مناسب است.

علائم ظاهری شخصیت پارانویید

شماری از مردم، بدون دليل، سوءظن دارند تا جايی که افکار «پارانوئيد»، کار و زندگی خانوادگی آنان را مختل کرده است. به اين قبيل افراد گفته می شود که شخصيت پارانوئيد دارند که ويژگی آنان چنين است:

سوءظن: بی شک نشانه «پارانوئيد»، عدم اعتماد دائم است. افرادِ دارای «اختلال شخصيت پارانوئيد»، به طور دائم يک حالت آماده باش به خود می گيرند چرا که دنيا را به عنوان يک مکان تهديد آميز تلقی می کنند. آنان به طور کامل مراقب بوده و ممکن است در جست وجوی نشانه های تهديد آميز برآيند. افرادي که از «پارانوئيد» رنج می برند، نمی توانند از ترس ها رهايی يابند. آنان به طور دائم در انتظار فريب و نيرنگ از طرف ديگران هستند و در وفاداری و صداقت آنان شک دارند.

حساسيت: آنان به دليل اين که حالت گوش به زنگ فوق العاده ای دارند، به چيزهای خيلی پيش پا افتاده توجه می کنند و ممکن است در جايی که هيچ گونه تقصيری ندارند، احساس گناه کنند، در نتيجه تمايل دارند تدافعی و مخالفت جويانه عمل کنند. هنگامی که مرتکب خطايی می شوند، نمی توانند انتقاد را بپذيرند، حتی کم ترين انتقاد را، با وجود اين، بسيار زياد از ديگران انتقاد مي کنند. ممکن است ديگران بگويند که اين افراد از کاه، کوه می سازند.

سرد و گوشه گير: اين افراد، علاوه بر اين که ناسازگار و جدی هستند، از نظر عاطفی نيز اغلب جدای از ديگران می باشند. آنان به نظر سرد می آيند و در واقع در برابر ديگران از ابراز صميميت پرهيز می کنند، آنان به خاطر عقلانيت و واقع گرايی، به خودشان می بالند. به احتمال زياد در جامعه عملکرد شايسته ای از خود نشان می دهند و ممکن است در جست وجوی يک جايگاه اجتماعی برآيند. 

2. اختلال هذيانی پارانوئيد

 هذيانی ها به طور اساسی باورهای بازدارنده ای دارند که غير واقعی می باشند. در اختلال های هذيانی، اغلب پنج زمينه هذيانی ديده می شود، در بعضی افراد، بيش از يکی از اين زمينه ها وجود دارد.

 

«احمد» يک تايپيست با کيفيت و کارآمد است. کارفرما و همکارانش به ارزش نقش او در اداره واقف اند اما او هر شب نامه هايی به مقامات عالی مرتبه کشوری می نويسد. او احساس می کند خداوند به روح او نور داده است تا بيماران سرطانی را شفا بدهد و می خواهد يک مرکز درمانی بزرگ راه بيندازد و به وسيله آن، تمام بيمارانش را مداوا کند تا همه ي دنيا بدانند که او راست می گفته است.

 

خيلی از نامه های او بی جواب می مانند و يا جواب رد دريافت می کنند که فقط اين احساس را به او می دهند که هيچ کس نمی تواند بفهمد که اگر تنها يک فرصت به او بدهند، او قادر خواهد بود بيماران سرطانی را نجات ببخشد. هنگامی که يکی از نامه های او که برای مقام رسمی نوشته است، پاسخ منفی می گيرد، او اطمينان دارد که آن مقام اداری، دانش و توانايی او را ناديده گرفته است.

 

گاهی وقت ها دچار نااميدی می شود از اين که جهانيان هرگز نمی دانند که او چه اندازه فوق العاده و شگفت انگيز است اما با اين حال، دست بردار نيست و از نوشته هايش به طور دقيق محافظت می کند. «احمد» از اختلال «هذيان بزرگ منشی» رنج می برد.

 

بيشترين هذيان معمول در اختلال هذيانی، از نوع آزار و اذيت است. افراد مبتلا به اين نوع اختلال، معتقدند که ديگران در صدد مسموم کردن و دارو خوراندن به آنان هستند، توطئه هايی برای از بين بردن آبرو و اعتبار آنان به راه انداخته و يا حتی درصددند که آنان را به قتل برسانند. آنان بعضی مواقع به قصد اصلاح کردن بی عدالتی های تصوری، دست به دادخواهی می زنند.

 

درمان دارويی بـرای مقابله با اضطـراب و پريشانی بيـمار و يا دوره های آشفتگی شديد و انديشه های شبه هذيانی او مفيد است به کسانی گفته می شود که بیش از اندازه محتاط و مشکوک هستند. این افراد بطور معمول در حال کشف کردن خیانت و تجاوز و بدعهدی دشمنان دوست نما هستند.(البته بقول خودشان). ولی اگر بی اساسی تهمت هایشان را به آنها ثابت کنیم بلافاصله خود ما هم جزء دشمنان محسوب خواهیم شد.

علائم ظاهری اختلال هذیانی پارانوئید

هذيان حسادت: نوع ديگری از هذيان که رايج تر است، «هذيان حسادت» می باشد. هرگاه همسر اين افراد تأخيری هر چند کوتاه در آمدن به خانه داشته باشند، آن را به بی وفايی و بدقولی همسرشان نسبت می دهند.

هذيان شهوانی: در «هذيان شهوانی»، فرد به طور خيالی تصور می کند افراد دارای مقام بالا يا اشخاصی که شهرت همگانی دارند، او را دوست دارند. افراد با هذيان های شهوانی، اغلب افراد مشهور را به خاطر نامه های بی شمار، گفت وگوهای تلفنی، ملاقات و دزدکی تعقيب کردن، به ستوه مي آورند.

هذيان عظمت: افراد دارای «هذيان عظمت» احساس می کنند يک نيروی ويژه به آنان اعطا شده و اگر آنان اجازه داشته باشند که اين نيروها را به کار گيرند، می توانند بيماری ها را علاج کنند، فقر و تنگ دستی را از بين ببرند، صلح را در جهان برقرار سازند و يا شاهکاری فوق العاده انجام دهند.

هذيان های جسمانی: افراد دارای «هذيان های جسمانی»، متقاعد شده اند که چيزهای بسيار بدی در بدن آنان وجود دارد که بوهای نادلپذيری به بيرون منتشر می کند. آنان به دليل اين قبيل هذيان ها، تمايل به کناره گيری از افراد جامعه دارند.

 

پژوهش های نظام مندی در اين رابطه که افراد دارای اختلال هذيانی برای ديگران خطرناک هستند يا نه، صورت نگرفته است اما تجربيات بالينی نشان داده اند که اين قبيل اشخاص، به ندرت گرايش به آدم کشی دارند. بيماران هذيانی به طور عموم، افراد خشمگينی هستند و با اين حال، همه چيز را به عنوان تهديد تلقی می کنند و در موارد نادری از خود خشونت نشان می دهند. قربانيان آنان به طور معمول، افرادی هستند که ناخواسته توسط نقشه های هذيانی آنان غافل گير می شوند. بيش ترين خطر افراد مبتلا به اختلالات هذيانی، متوجه همسرشان می باشد.

3. اسکيزوفرنی پارانوئيد (روان گسيختگی، روان پريشی)

 «محسن» تمايل چندانی به دانشگاه رفتن نداشت و به گرفتن ديپلم و رفتن بر سر يک شغل قانع بود اما هنگامی که دريافت برای رسيدن به اهدافش، نياز به تحصيلات عالی دارد، برای تحصيل در نزديک ترين دانشگاه اقدام نمود. خانه ای را به همراه چند جوان ديگر اجاره کرد و تحصيلاتش را به درستی به انجام می رساند. «محسن» در پايان سال دوم، از غذا خوردن با ديگران، خودداری می کرد و فقط غذای کنسرو شده می خورد تا از مسموم نشدن خودش اطمينان حاصل کند.

 

هنگامی که احساس کرد هم اتاقی هايش در صددند که اتاقش را با گاز، آلوده کنند، از دانشگاه ترک تحصيل کرد و به خانه برگشت. در خانه، اتاقش را به طور کامل تميز می کرد و در آن را قفل می نمود تا پدر و مادرش نتوانند وارد شده و آن جا را آلوده کنند. يک قابلمه  برقي خريده بود و تمام غذاهايش را در آن درست می کرد.

 

اگر مادرش او را وادار می کرد که به همراه خانواده غذا بخورد، مادرش را متهم می کرد که می خواسته او را مسموم کند. در نهايت، پدر و مادرش موفق شدند او را متقاعد کنند که به ديدن يک روان پزشک برود. اختلال او به عنوان «اسکيزوفرنی» از نوع پارانويا تشخيص داده شد. «محسن» با تجويز دارو و درمان فردی و گروهی، به اندازه کافی بهبود پيدا کرد.
 

افراد دارای «اسکيزوفرنی پارانوئيد» به طور عموم، هذيان ها و توهمات نامأنوس شديد و به طور تقريبی در يک زمينه خاص دارند، بعضی مواقع صداهايی می شنوند که ديگران قادر به شنيدن آن ها نيستند.

دلایل  اختلال پارانوئيد

 ژنتيک (ارث يا وراثت): تحقيقات اندکی درباره نقش وراثت در پيدايش «پارانوئيد» صورت گرفته است. بعضی مطالعات نشان داده اند که وقتی يکی از دوقلوهای يک تخمکی همسانِ مبتلا به اسکيزوفرنی، علائم پارانوئيد از خود نشان می دهد، ديگری نيز به طور معمول چنين است. تحقيقات اخير نشان داده اند که اختلال های پارانوئيد در افراد مبتلا به «اسکيزوفرنی» نسبت به عموم جامعه، متداول تر است.
 
زيست شيمی: مصرف داروهايی نظير آمفتامين ها، کوکائين، ماری جوانا، PCP،LSD يا ديگر محرک ها و ترکيبات روان گردان، ممکن است به علائمی از تفکر يا رفتار پارانوئيدی منجر شوند. بيماران دارای اختلال های ذهنی شديد نظير «اسکيزوفرنی پارانوئيد» ممکن است در اثر مصرف اين داروها، علائم وخيم تری پيدا کنند.
 
استرس: بعضی از دانشمندان معتقدند «پارانويا» ممکن است واکنشی در برابر سطوح بالايی از فشار زندگی باشد. نکته ای که از اين عقيده حمايت می کند، مشاهده اين وضعيت است که «پارانويا» بيش تر در ميان مهاجران، اسيران و زندانيان جنگی و افرادی که متحمل فشارهای شديد هستند، شايع می باشد.

 درمان اختلال پارانويا

درمان این افراد اگر حاضر به معالجه باشند اغلب زمانی است که گرفتار افسردگی یا اضطراب شده باشند و شایعاً پیش از آن که بتوانیم درمانشان کنیم به علت شک و تردید درمان را رها خواهند کرد. در موارد خاصی بستگان بیمار او را به درمان تشویق می کنند. در برخی موارد قادر به مجبور کردن بیمار خواهند بود و در برخی موارد نهایتأ از درمانهای دارویی بدون اطلاع بیمار استفاده می کنند، که در مورد کسانی که تحت سرپرستی قانونی دیگری هستند یا سن آن ها از 18 سال به پایین باشد موجه و قابل انجام است در حالی که گروه کثیری از این افراد خودکفا و بالغ شناخته شده اند و هر گونه درمان بدون رضایت آنها غیر قانونی است.

 

قدم اول درمان ایجاد ارتباط صادقانه و حمایت گرانه از طرف یک تراپیست است. زمانی که فرد مبتلا به درمانگر خودش اعتماد کرد و توانایی در میان گذاردن رازش را پیدا کرد می بینیم که چقدر این موجود به ظاهر خودکفا از ناامنی، آسیب پذیری، ضعف و احساس حقارت رنج می کشد. روان درمانی شخصی در نهایت با گروه درمانی همراه خواهد شد و در صورت نیاز حاضر به مصرف دارو هم خواهند بود.

دارو درمانی: درمان به وسيله داروهای ضد جنون مناسب، ممکن است به بيمار پارانوئيد کمک کند تا بر برخی علائم بيماری غلبه کند، هر چند ممکن است عملکرد بيمار بهبود بيابد اما نشانه های «پارانويا» دست نخورده باقی می مانند. برخی مطالعات خاطر نشان کرده اند که نشانه های بهبودی به دنبال درمانِ دارويی می آيد. هم چنين اين يافته ها چنين پيشنهادی را نيز طرح می کنند که در برخی موارد، کاهش «پارانويا» ناشی از دلايل روان شناختی است تا عملکرد دارويی.
 

روان درمانی: گزارش هايی که از بررسی بر روی موارد فردی، ارائه شده، چنين پيشنهاد می کنند که ايجاد يک موقعيت ويژه برای ابراز سوءظن و خودترديدی که به وسيله روان درمانی به وجود می آيد، می تواند به عملکرد بيمار پارانوئيد در جامعه کمک کند. انواع ديگر روان درمانی که تأخير آن ها در بهبود عملکرد اجتماعی بدون کاهش محسوس هذيان گزارش شده است، شامل هنر درمانی، خانواده درمانی و گروه درمانی می باشد.

 برای دسترسی به فهرست مراکز مشاوره و متخصصین روانشناسی روی لینک های زیر کلیک نمایید:

مرکز مشاوره
مرکز مشاوره شمال تهران
مرکز مشاوره جنوب تهران
مرکز مشاوره غرب تهران
مرکز مشاوره شرق تهران
روانپزشک خوب در تهران

 

افزودن دیدگاه جدید

نمایش دیدگاه ها

دریافت مشاوره از بهترین مشاوران و روانشناسان

برای رزرو وقت و دریافت تخفیف تماس بگیرید